Woordenlijst carambolebiljart

50 praktische termen voor regels, stootvergelijking en simulatorresultaten, met onderscheid tussen contactgeometrie, effect en uitkomst.

Regels en punten

Carambole: Contact van de speelbal met beide andere ballen; de gekozen discipline stelt extra eisen aan een geldig punt.
Driebanden: De speelbal moet vóór de tweede objectbal minstens drie bandcontacten hebben; drie verschillende banden zijn niet vereist.
Libre: Carambole zonder minimum aan bandcontacten. Officieel gelden wel beperkingen in hoekvelden; vrij betekent niet zonder regels.
Kader: Spelsoort met gemarkeerde vakken die opeenvolgende punten beperken zolang beide objectballen erin blijven; afhankelijk van de variant.
Beurt: Bezoek van een speler aan de tafel, mogelijk met meerdere punten totdat een misser of fout het beëindigt.
Serie: Opeenvolgende punten in één beurt; niet het aantal banden van een stoot.
Moyenne: Totaal punten gedeeld door totaal beurten. Tel bij meerdere partijen beide totalen op; neem niet het ongewogen gemiddelde van gemiddelden.
Gelijkmakende beurt: Laatste antwoord voor speler twee in vormen met gelijke beurten; beschikbaarheid hangt van het wedstrijdreglement af.
Acquitstoot: Openingsstoot vanaf voorgeschreven punten. Bij UMB-carambole moet rood de eerst geraakte objectbal zijn.
Fout: Regelovertreding zoals de verkeerde speelbal of verboden contact. Alleen een gemist punt is niet automatisch iedere soort overtreding.

Speelbal: Bal die de speler met de keu raakt. De speelbal van de tegenstander is voor hem een objectbal.
Objectbal: Een van de andere twee ballen: rood of de bal van de tegenstander, niet de eigen speelbal.
Band: Veerkrachtig oppervlak dat de bal terugkaatst. Contact aan de neus verschilt van richten door de diamant erachter.
Diamant: Vaste bandmarkering als referentie. Fysieke markering en het systeemgetal dat erbij hoort zijn verschillende begrippen.
Laken: Bekleding die beweging en terugkaatsing beïnvloedt. Product, slijtage, montage en reinheid tellen; kleur levert geen algemene snelheidscorrectie.
Keu: Instrument waarmee de speelbal wordt gestoten. De UMB schrijft niet één gewicht of topmateriaal voor alle spelers voor.
Top: Voorste deel van de keu. De bouw kan squirt beïnvloeden; alleen het materiaal voorspelt geen volledige route.
Pomerans: Stotend uiteinde van de keu. Trefpunt en conditie zijn belangrijk; hardheid bepaalt niet alleen de rotatie bij de volgende botsing.
Krijt: Materiaal op de pomerans om wegglijden te verminderen. Verlaagt het miscue-risico maar garandeert niet iedere excentrische stoot.
Brug: Hand of mechanische steun die de top leidt; stabiliteit helpt de bedoelde richting herhalen.

Baldikte: Zichtbare overlap van gelijke ballen vanuit de aanlooplijn; vol, half en kwart beschrijven contact, geen slagingskans.
Halve bal: Speelbalcentrum gericht op objectbalrand. Zonder throw geeft ideale geometrie 30° snijhoek voor de objectbal, geen vaste speelbaluitgang.
Raaklijn: Lijn loodrecht op de verbindingslijn van balcentra bij contact; referentie voor ideale stun, niet voor elke rotatie.
Contactpunt: Punt waar oppervlakken elkaar raken. Een balcentrum blijft één straal van de bandneus af en gaat er niet doorheen.
Spiegelconstructie: Een doel spiegelen in de effectieve contactlijn voor een kaatsingsschatting; het ideaal negeert effect, verliezen en bandvervorming.
Diamantsysteem: Genummerde mikconventie met eigen schalen en stootvoorwaarden. Meng systemen niet zonder die conventies te controleren.
Corner-5: Systeem met derdeband-aankomst T = vertrek D − eerste-banddoel F, volgens de eigen nummering en stootconventie.
Plus 2: Referentie met eerst de korte band. De naam betekent niet overal twee optellen; de toevoeging hangt af van de bandreferenties.
Vijf-en-een-half: Systeem met eigen vertrek-, mik- en aankomstconventies; niet simpelweg alle coördinaten door 5,5 delen.
Door de diamant richten: De miklijn door de markering achter de bandneus projecteren; anders dan de neus direct vóór die markering raken.

Middenbalstoot: Pomeranscontact nabij het midden. Lakenwrijving kan vóór de botsing voorwaarts rollen opwekken; dus niet automatisch stun.
Voorwaartse rotatie: Rotatie met de looprichting. Hoog raken bevordert dit; snelheid, afstand en wrijving bepalen de rotatie bij de botsing.
Terugwaartse rotatie: Rotatie tegen de looprichting, die vóór contact kan verdwijnen; laag raken garandeert geen trekresultaat.
Stun: Botsing zonder voor- of achterwaartse rolcomponent. Vol geraakt kan de speelbal stoppen; gesneden kan hij langs de raaklijn gaan.
Zijeffect: Rotatie rond een verticale as. Effect hangt van botsing, snelheid en andere rotatie af; linkseffect is geen vaste route.
Mee-effect: Zijeffect dat de tangentiële beweging bij dat bandcontact ondersteunt; bij een andere band kan het anders werken.
Tegeneffect: Zijeffect tegen de tangentiële beweging bij die band; tegen is relatief aan het contact, niet simpelweg links of rechts.
Squirt: Eerste zijwaartse afwijking van de keurichting bij een excentrische stoot; te onderscheiden van latere kromming.
Swerve: Kromming onderweg door rotatie en laken, mede beïnvloed door keuverhoging; niet de eerste squirt-hoek.
Throw: Afwijking van de objectbal van de centraallijn door wrijving bij balcontact; niet zomaar elke zijwaartse kracht.

Bal eerst: Route die een objectbal vóór de eerste band raakt; de hele volgorde moet nog steeds aan de spelregel voldoen.
Band eerst (bricole): Route die een band vóór de eerste objectbal bereikt; kan bij een volledige geldige volgorde in driebanden scoren.
Rond de tafel: Routefamilie rond de tafel, vaak lang–kort–lang; de naam specificeert niet alle contacten en garandeert geen punt.
Ticky: Korte bal–band-interactie vlak bij een band. Beide ballen hoeven daarvoor niet vast tegen de band te liggen.
Dubbele band: Route die tweemaal dezelfde band gebruikt. De contacten tellen afzonderlijk; de volledige driebandenvoorwaarde blijft nodig.
Klos (kiss): Extra, vaak ongewenste balbotsing. Vermijden hangt van aankomsttijd en balbreedte af, niet alleen van kruisende middellijnen.
Vastliggend (frozen): Al tegen een bal of band aan. Bijzondere contact- of plaatsingsregels kunnen gelden; bandnabij is niet noodzakelijk vast.
Massé: Stoot met verhoogde keu die via rotatie en laken een bocht maakt; de keu hoeft niet volledig verticaal te staan.
Positiespel: Een stoot kiezen met de resterende ligging in gedachten. Beoordeel punt en vervolg zonder slagingspercentages te verzinnen.
Modeltolerantie: Geteste invoervariaties die in de simulatie een geldig resultaat houden; geen gemeten scoringskans van een echte speler.